Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT)
Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (ΓΣΘ) – γνωστή και ως CBT- είναι μία διεθνώς αναγνωρισμένη μέθοδος ψυχοθεραπείας που αναπτύχθηκε την δεκαετία του ‘60 από τον αμερικανό ψυχίατρο Dr. Aaron T. Beck και είναι ερευνητικά και επιστημονικά τεκμηριωμένη για την αποτελεσματικότητά της.
Η ΓΣΘ εστιάζει τόσο στις “γνωσίες”, δηλαδή στις σκέψεις και στις πεποιθήσεις, όσο και στην συμπεριφορά, δηλαδή στις πράξεις μας. Η βασική αρχή της είναι ότι οι πεποιθήσεις μας καθοδηγούν τις σκέψεις μας και έπειτα οι σκέψεις μας διαμορφώνουν την συμπεριφορά μας. Το πως βλέπουμε μία κατάσταση επηρεάζεται από την δική μας ερμηνεία στα γεγονότα, όχι από τα ίδια τα γεγονότα.
Επομένως, αν αλλάξουμε με έναν δομημένο τρόπο τις δυσλειτουργικές μας σκέψεις, μπορούμε αντίστοιχα να αλλάξουμε την δυσλειτουργική συμπεριφορά που ίσως μας δυσκολεύει. Για παράδειγμα, όταν υπάρχει μία δυσλειτουργική σκέψη, μαθαίνουμε να την εντοπίζουμε και να την αναδομούμε σε μία εναλλακτική, πιο ρεαλιστική σκέψη. Με αυτό τον τρόπο, δημιουργείται μία νέα, πιο λειτουργική σκέψη που μας οδηγεί και σε μία πιο λειτουργική συμπεριφορά.
Ας υποθέσουμε ότι ένα άτομο έχει έντονο κοινωνικό άγχος. Κάθε φορά που πρόκειται να βγει με παρέα, εμφανίζεται αυτόματα μια δυσλειτουργική σκέψη: «Θα πω κάτι ανόητο και θα με κρίνουν.» Αυτή η σκέψη προκαλεί αγωνία, η οποία οδηγεί σε συμπεριφορά αποφυγής — δεν πηγαίνει τελικά στην έξοδο. Η αποφυγή αυτή όμως επιβεβαιώνει την αρχική πεποίθηση, και έτσι ο κύκλος επαναλαμβάνεται.
Στη ΓΣΘ, ο θεραπευτής βοηθά τον θεραπευόμενο να εντοπίσει και να αμφισβητήσει τη δυσλειτουργική σκέψη, και παράλληλα να τροποποιήσει σταδιακά τη συμπεριφορά του μέσα από μικρά, διαχειρίσιμα βήματα έκθεσης στην κατάσταση φόβου. Έτσι, αποκτά νέες εμπειρίες που αντικρούουν την παλιά πεποίθηση και ο κύκλος σπάει. Στόχος της θεραπείας είναι ο θεραπευόμενος να μάθει να αξιολογεί μόνος του τις δυσλειτουργικές σκέψεις με τα εργαλεία που θα του δοθούν από τον θεραπευτή και στη συνέχεια να τις αναδομεί.
Η ΓΣΘ έχει συνεργατική δομή και δίνει την δυνατότητα στον θεραπευόμενο να διαμορφώνει με τη βοήθεια του θεραπευτή την “ατζέντα” της θεραπείας με τους βραχυπρόθεσμους και μακροπρόθεσμους στόχους. Η διάρκεια της θεραπείας εξαρτάται από την σοβαρότητα των δυσκολιών του κάθε ατόμου και μπορεί να κυμαίνεται από 10 συνεδρίες έως και 1-2 έτη. Η συχνότητα των συνεδριών είναι εβδομαδιαία με διάρκεια 50 λεπτά.
Η προσέγγιση αυτή ενδείκνυται για πολλές ψυχολογικές δυσκολίες, όπως δυσκολίες στις διαπροσωπικές σχέσεις, κατάθλιψη κ.α., ενώ θεωρείται ενδεδειγμένη θεραπεία για τις διαταραχές άγχους και την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή.